KONFEDERACJA TAMOIOS

Konfederacja Tamoios (port. Confederação dos Tamoios) – konflikt pomiędzy Indianami a portugalskimi kolonizatorami, który miał miejsce w Brazylii w latach 1556–67. Był to pierwszy poważny bunt brazylijskich Indian przeciwko Europejczykom. Rozegrał się na północy dzisiejszego stanu São Paulo i południu stanu Rio de Janeiro, pomiędzy miejscowościami Bertioga i Cabo Frio.

Odkrycie Brazylii przypisuje się portugalskiemu żeglarzowi Pedro Álvares Cabralowi, który dopłynął do wybrzeży dzisiejszego stanu Bahia 22 kwietnia 1500 roku. Wkrótce Portugalczycy dotarli też w inne regiony Brazylii, a wybrzeże dzisiejszego stanu Rio de Janeiro odkrył Gaspar de Lemos w 1502 roku. Eksplorując nowo odkryte ziemie, Portugalczycy napotykali plemiona indiańskie, z którymi wchodzili w sojusze bądź też toczyli wojny. Jedną z form sojuszu były małżeństwa z Indiankami – pozwalało to pozyskiwać siłę roboczą oraz sprzymierzeńców w walkach z innymi plemionami. Celem walk było między innymi zdobywanie niewolników.

Sprzymierzonej konfederacji plemion indiańskich przewodzili Tupinambás, a w skład przymierza wchodziły grupy Tupiniquins, Aimorés, Temiminós, Pindobuçu, Koakira i Cunhambembe. Te plemiona utworzyły Konfederację Tamoios, której nazwa w języku tamuya, którym posługują się Tupinambás oznacza „przodków”. Oryginalna nazwa brzmi Konfederacja Tamyuas, jednak Portugalczycy zniekształcili ją do formy Konfederacja Tamoios.

Po drugiej stronie znajdowali się Portugalczycy, sprzymierzeni z plemieniem Guaianases. 

W konflikt włączyli się też Francuzi, którzy byli zainteresowani obszarem dzisiejszego stanu Rio de Janeiro – dostarczali oni broń wojownikom Konfederacji Tamoios.

Konflikt rozpoczął się od małżeństwa Portugalczyka João Ramalho z córką wodza plemienia Guaianases. Ramalho był przyjacielem Brása Cubasa, gubernatora kapitanii São Vicente. Zgodnie ze zwyczajem Indian, z chwilą zawarcia małżeństwa, mąż stawał się członkiem plemienia żony. Ramalho wykorzystał ten zwyczaj i zyskał poparcie Guaianases w walce z innymi plemionami indiańskimi, mając na celu schwytanie Indian i zmuszenie ich do niewolniczej pracy na nowo powstających plantacjach trzciny cukrowej. Sojusznicy zaatakowali jedno z plemion grupy Tupinambá, biorąc w niewolę wodza, Kairuçu (lub Caiçuru) i jego syna Aimberê. Wódz zmarł wskutek złego traktowania przez Portugalczyków, a Aimberê wydostał się z niewoli i zajął jego miejsce jako lider wojowników swojego plemienia. Nowy wódz sprzymierzył się z kilkoma innymi plemionami z grupy Tupinambá i tak powstała Konfederacja Tamoios lub też Konfederacja Tamuyas. 

W XVI wieku regionem dzisiejszego stanu Rio de Janeiro byli zainteresowani Francuzi, chcący utworzyć tam własną kolonię o nazwie France Antarctique. Francuzi pod dowództwem Nicolasa Duranda de Villegaignona poparli Konfederację Tamoios przeciwko Portugalczykom i dostarczyli broń plemieniu Cunhambembe. Jednak wkrótce plemiona konfederacji zostały zdziesiątkowane przez choroby, którymi Indianie zarazili się od białych. W epidemii zmarł między innymi waleczny wódz plemienia Cunhambembe, a po jego śmierci na czele plemienia stanął Aimberê. Szukał on porozumienia z wodzem sprzymierzonego z Portugalczykami plemienia Guaianases, jednak tamten pozostał wierny Portugalczykom. 

W konflikt włączyli się także jezuici, próbując doprowadzić do rozejmu. Manuel da Nóbrega i José de Anchieta spotykali się z indiańskimi liderami, zachęcając ich do zakończenia konfliktu, w czym mieli pomóc jezuici. Jednak przywódcy Konfederacji Tamoios nie chcieli jedynie wyrzucenia Portugalczyków ze swoich ziem – domagali się stracenia wodzów tych plemion, które walczyły po stronie Europejczyków. Dzięki negocjacjom udało się na krótko zawiesić walki, podpisując w 1563 roku traktat pokojowy w Iperoig (dzisiaj Ubatuba w stanie São Paulo). Jednak Portugalczycy wykorzystali okres pokoju na wzmocnienie swoich pozycji wojskowych, po czym wznowili ataki na Indian, biorąc ich w niewolę. Pokonali też wspierających Indian Francuzów i zmusili ich do opuszczenia okolic dzisiejszego Rio de Janeiro. Ostateczna bitwa rozegrała się 20 stycznia 1567 roku pod Cabo Frio. Estácio de Sá, kuzyn gubernatora Mema de Sározbił siły indiańskie, a w walce zginął również przywódca Konfederacji Tamoios, Aimberê.

We współczesnej Brazylii wiele ulic zostało nazwanych na cześć Tamoios, m.in. Rodovia dos Tamoios na północy stanu São Paulo, gdzie w XVI wieku zamieszkiwali Indianie tworzący Konfederację. W Perdizes, dzielnicy São Paulo, są ulice noszące nazwy Ipeirog (miejsce zawarcia traktatu pokojowego) i Aimberê (imię lidera Konfederacji). W tym samym mieście, w dzielnicy Jardim Iguatemi znajduje się ulica o nazwie Rua Confederação dos Tamoios.

źródło - WIKIPEDIA

obraz wygenerowany przez AI